مشاور خانواده و زندگی برتر

مقدمه

         امروزه، خانواده و نقش آن در توسعه و پویایی جامعه، از باورهای پذیرفته شده ی اجتماعی است. کارکردهای پراهمیت نهاد خانواده و تأثیری که این نهاد بر مسائل فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی می گذارد، ضرورت کشف و شناسایی ظرفیت و توان بالقوه آن را توجیه می نماید. آشنایی با استعدادها و توان نهاد خانواده، باتوجه به اهمیت و تأثیر آن در تربیت فرزندان، مشارکت در رشد و توسعه ی اجتماعی، تعلیم و تربیت و بهره وری، از جمله مواردی است که توجه به این نهاد را از نظر دانش افـزایی و کسب صلاحیت های لازم به لحـاظ ایفای نقش شایسته ی آن در جامعـه ضـروری می سازد. در طول زندگی، شرایط و موقعیت هایی برای خانواده ها به وجود می آید که برخورد متناسب با چنین وضعیت هایی مستلزم آشنایی و کسب اطلاعات جدید می باشد. دانش افزایی و کسب اطلاعات لازم برای مواجهه با موقعیت های جدید برای انسان ها، مهمترین دلیل بر ضرورت آموزش و کسب صلاحیت های لازم برای زندگی اجتماعی می باشد. آموزش مداوم خانواده ها در تشکل و سازمان دادن به تلاش و رفتارهای مورد نیاز آنان مؤثر خواهد بود؛ و توانایی های لازم را برای توفیقات آنها، فراهم خواهد نمود.

         در زمانه ای که اشتغال و درآمد مناسب، مسکن به همراه وسایل و امکانات ضروری اولیه، ادامه ی تحصیل و انتخاب رشته ی مورد نظر، ازدواج و تشکیل خانواده از مسائل دردسرساز زندگی امروز بسیاری از خانواده ها به ویژه خانواده های محترم ایران سربلند شده است، تنها راه اثربخش، تشکیل و اجرای کلاس های آموزش خانواده می باشد که در نتیجه ارتقاء میزان عملکرد مفید و مؤثر والدین را سبب خواهد شد.                                         

         آمـوزش اولیـاء و تشکیل کلاس های آمـوزش خـانـواده، یکی از راه های مهم کسب صلاحیت های اجتماعی به منظور ایفای نقش مؤثر و موردنیاز خانواده هاست. از طریق آموزش، خانواده ها با آگاهی و وقوف نسبت به توانایی ها و ظرفیت های بالقوه خویش، ابزارهای لازم برای مواجهه با شرایط و موقعیت های مختلف در تربیت فرزندان، ایجاد کانون گرم خانوادگی، مشارکت در رشد و توسعه اجتماعی و احراز شرایط شهروندی مفید را کسب خواهند کرد.

         هرساله تعداد زيادی از مدارس دوره هاي مختلف تحصيلي با همت مدیران، معاونین، مربیان و دبیران مدارس بر اساس دستورالعمل مربوطه، اقدام به تشکیل و برگزاری جلسات متعدد آموزش خانواده می نمایند و در این راستا اهداف مختلفی را دنبال می کنند تا ضمن پیشگیری از عوارض و کاهش آسیب های مختلف و تعدیل اختلالات روانی، رفتاری، اجتماعی، آموزشی و تربیتی و ... ، در نهایت به هدایت بهتر دانش آموزان منجر گردد.

      در این بین بعضی از مدارس و پرسنل مربوطه با برنامه ریزی دقیق و در زمان مناسب به این مهم می پردازند و ضمن احترام به شخصیت دانش آمـوزان، نیز به اولیـای محتـرم آنها اهمیت و ارزش ویژه ای قائل می شوند تا جایی که ضمن تدارک برنامه، همراه با زمان و مکان مناسب، انتخاب مدرسین ماهر، گروه بندی مخاطببين، تهیه ی مواد آموزشی و اهداء جزوات و کتب مورد نیاز، پذیرایی و ... حتی خود نیز شخصاً در کلاس ها شرکت فعالی دارند و در پایان ضمن همکاری با مدرسین در اجرای آزمون، نسبت به تهیه و ارائه گواهینامه ی پایان دوره ي مربوطه و تقدیم آن همراه با جوایز یادبود، با حضور مسئولین آموزش و پرورش منطقه ي خود اقدام می کنند تا تشویقی باشد برای آنها و ترغیبی برای بقیه.

      این دسته از همکاران ارجمند نسبت به ایجاد انگیزه و رغبت لازم در والدین جهت شرکت منظم و فعال آنها در جلسات مورد اشاره، پویایی خاصی دارند.

ویژگی های مدارس فعال در اجرای جلسات آموزش خانواده

1- از مدرسین مختلف ضمن توجه به مدرک و تخصص و زمینه ی کاری آنها استفاده لازم را به عمل می آورند تا نتایج بهتری را کسب نمایند.

2- ضمن نیازسنجی مطالب و موضوعات مورد نیاز و درخواستی والدین و با توجه به سن، شغل، میزان سواد و ... مخاطببين در سه قسمت(جلسات مخصوص مادران، جلسات ویژه ی پدران و جلسات مشترک و مختلط برای پدران و مادران) عمل می کنند.

3- گزارشی از وضعیت رفتاری، اخلاقی، تربیتی و آموزشی دانش آموزان به صورت کلی در جمع اولیاء و جزیی برای هر خانواده، ارائه می دهند و گاهی اوقات از دبیران مختلف نیز جهت شرکت در جلسات و گزارش موارد لازم، بهره می گیرند.

4- سعی در برنامه ریزی و تنظیم جلسات تخصصی با موضوعات خاص برای خانواده های با مسائل مشابه دارند.

5- و ...

         لکن اکثر مدیران به دلیل مشغله ي کاری و هزینه دار بودن طرح مربوطه و نیز بی نتیجه بودن آن در تجربیات گذشته و دلایل دیگر، از استقبال و تشکیل و اجرای آن سر باز می زنند؛ این در حالی است که بخشی از درآمدها و به ویژه کمک های مردمی باید صرف این امر مهم گردد. اگر مدیریت محتـرم مدرسـه به یکی از اصول مدیریتی یعنی تقسیم کار و تفویض اختیار به خوبی آشنا باشد، بهانه ای برای کمبود وقت و یا تراکم کاری وجود نخواهد داشت. همچنین اشکال بزرگ در شیوه ی برگزاری آن است که تعداد زیادی از اولیا، مخصوصـاً مادران را در فضایی مثل نمـازخـانه و یا کلاس های درس جمع می کنند تا مدرس نیز راهی به جز سخنرانی نداشته باشد. از طرفی فقط از مـدرس خاصی استفـاده می کنند که معمولاً یا مطالب تکراری ارائه می دهـد و یا فقـط به یک شیـوه ي خاص عمل می نماید و احتمالاً نیازسنجـی خاصی به عمل نمی آورنـد و آسیب شناسی نمی کنـند تا در برنامه های بعدی عمـلکرد بهتری داشته باشند. نیز با مسائل و مشکلات محیط آموزشی خود و سبک های تربیتی محیط مربوطه و زندگی خانـواده ها آشنایی چنـدانی ندارند. موضوع و عناوین جلسات نامشخص است. زمان را نیز محـدود در نظر گرفته و به یکی دو جلسه، آن هم با فاصله بسنده می کنند. بدون برنامه ریزی قبلی و حتی بدون دعوت کتبی(یک روز قبل و یا همان روز جلسـه به صـورت شفـاهی و یا تلفنی) قصـد تشکیل جلسات- به عنـوان رفع تكليف- مي كنند. لوازم موردنیاز آموزشی به موقع فراهم نشده و فضا از لحاظ دما نیز مشکل دارد. در همان جلسه و یا قبل و بعد از آن تقاضای وجوهی جهت پرداخت حق الزحمه برای مدرس می کنند. پذیـرایی مرتب و خاص و خوشاینـدی صورت نمی گیرد. فقط به نقاط ضعف و اشکالات بچه ها پرداخته می شود و درصدد تخریب و سرزنش فرزندان و خانواده ها برمی آیند. با تهدید کسر نمره ي انضباط و ... بدون توجه به ایجاد رغبت و انگیزه ي لازم و منطقی جهت شرکت والدین درکلاس ها،

سعی در جلب و جذب آنها دارند. دیده شده که برخی از مدیران فقط اولیای دانش آموزان مـورد دار را دعوت می کنند؛ این در حالی است که براساس تجربیات، والدین دانش آموزانی که مشکلات کمتری دارند، علاقه ی بیشتری به شرکت در این کلاس ها از خود نشان می دهند. حتی کسی پیدا نمی شود تا به اولیا خوش آمد بگوید و تشکری از آنها داشته باشد و یا مدرس را معرفی نماید. معمولاً تشکیل این کلاس ها را به اواخر ترم دوم می کشانند. در کل جهت برگزاری جلسات آموزش خانواده، فضای سردی حاکم می شود و شاید یکی از دلایل این باشد که مدیران از نظر مالی و ... بهره ای نمی برند.

اهداف آموزش خانواده

         با وجود بحران های متعدد مخصوصاٌ اقتصادی و اجتماعی، آموزش خانواده فعالیتی است جهت ایجاد انگیزش لازم در والدین برای یادگیری انواع مهارت های دانشی، نگرشی و کنشی یا رفتاری به منظور زندگی بهتر که می تواند تضمینی برای تعليم و تربيت بهتر فرزندان و بروز مشكلات كمتر و استمرار آن باشد. با آموزش خانواده به مسائلی نظیر آموزش اصول مهم تربیتی، بهداشتی، تغذیه و تنظیم خانواده تأکید بیشتری می شود. هدف های مهم دیگر به شرح زیر است:

1- آموزش روش های صحیح و نوین تربیتی(از نظر علمی)

         خوب واضح است که والدین بنا به دلایل متعدد یا از ادامه ی تحصیل بازمانده اند و یا در رشته هایی تحصیل کرده اند که با فنون و اصول و روش های تربیتی به صورت علمی آشنا نیستند. نیز ممکن است با توجه به شرایط زندگی خود، امکان کسب آگاهی و به کارگیری شیوه های نوین تربیتی را از طريق مطالعه، مشاوره و ... نداشته باشند. به نظر می رسد والدین دانش آموزان، با آموزش خانواده به خطاهای تربیتی موجود در زندگی خود پی برده و از آن به بعد، در صورت دانش افزایی و تأثیر آن بر نظام باورها، به صورتی آگاهانه، به تربیت گل های باغ زندگی خود اقدام می کنند.

2- پویا کردن کانون گرم خانوادگی

         به دلیل مشغله های کاری و حتی چندشغله بودن والدین و روزمرگی شدن زندگی و خستگی و افسردگی های مفرط ناشی از آن، حوصله و وقت چندانی برای درکنارهم بودن اعضای خانواده باقی نمی ماند تا به تقویت فضای عاطفی- روانی بپردازند. بنابراین با این برنامه می توان گام هایی را در جهت گرم کردن کانون خانواده برداشت.

3- پیشگیری از مسائل و مشکلات عاطفی، تربیتی، آموزشی و...

         مطالعه ی سبک های تربیتی متعدد نشان می دهد که خانواده های بالنده از موفقیت بهتر و بیشتری در تربیت فرزندان برخوردارند؛ لکن در خانواده های نامتعادل(آزاد منش و دیکتاتور مآبانه) فرزندان با مشکلات و اختلالات متعددی مـواجه می شوند. در صورت آموزش والدین، می توان از بروز و ظهور این گونه آسیب ها جلوگیری به عمل آورد.

4- شناخت استعدادهای فرزندان و برنامه ریزی برای شکوفایی آنها

         بديهي است که خداوند متعال هریک از ما را با استعدادهای متعدد و منحصر به فردی آفریده است که مسئولیت شناخت و شکوفایی آنها با خود ما و یا والدین و مربیان است. در صورت شناخت خصوصیات و ویژگی های فرزندان و نشانه های مرتبط با توانمندی خاص، باید کمک کرد تا استعداد آنها از بالقوه به بالفعل درآید. تفسیر آیه 8 سوره تکویر قرآن کریم نیز به این مطلب مهم اشاره دارد.

5- پیدایش و تقویت اعتماد به نفس در والدین و فرزندان

         ارنست همینگوی اعتقاد دارد که: «آنهایی که اعتماد به نفس ندارند، پس چه چیزی دارند؟!» بزرگ ترین و ارزشمندترین سرمایه و میراث اهدایی والدین به فرزندان، اعتماد به نفس است. در این کلاس ها سعی برآن است تا علاوه بر تقویت عزت و اعتماد به نفس در والدین، مسیری فراهم گردد تا در مورد فرزندان خود در این خصوص اقدامات اساسی را به عمل آورند.

چالش ها                                                                                     

1- شرکت کنندگان در صورت فقدان انگیزه ی لازم و عدم آگاهی از اهداف جلسات آموزش خانواده، تمایل دارند در همان جلسه ی اول سئوالات خود را مطرح کرده و جواب مناسب را دریافت نمـوده و از ادامه ی حضـور در آن خـودداری می کنـند و وقت و برنامه ی خاصی را برای این منظـور درنظر نمی گیرند.

2- سازمان و یا ارگان خاصی متولی این امر مهم نیست؛ البته سازمان مرکزی انجمن اولیا و مربیان و یا سازمان های دیگر این طرح را زیرنظر خود دارند، لکن هماهنگی و روش اصولی، منطقی و منظمی وجود ندارد، بنابراین نتیجه کار هم مشخص و کم اثر است.

3- برگزاری این برنامه ی بسیار مهم، بدون سیاست و خط مشی کلی، سلیقه ای و مقطعی می باشد؛ زیرا مدارس به صورت دلخواه عمل کرده و در صورت اجرا، استمرار آن به عوامل و شرایطی بستگی دارد که توجیه علمی و خاصی ندارد.

4- اکثر مدرسین اغلب از شیوه سخنرانی استفاده می کنند؛ در صورتی که شیوه های متعددی نظیر پرسش و پاسخ، بحث گروهی، نمایش فیلم، ایفای نقش، شیوه ی تجربی والدین، ارائه نتایج تحقیقات و یافته های جدید، رهنمود لازم برای موارد خاص و ... می تواند تأثیر بیشتری داشته باشد.

انتظارات:

در سطح کلان

1- سيستم مربوطه جهت آموزش و ارزيابي توانايي مدرسين بايد به صورت مستمر و فعال تر عمل نمايد.

2- به نظر شخصی اینجانب بهتر است نظام تعلیم و تربیت کشور با تأسیس نهاد مستقلی در این خصوص، متولی مستقیم امر را مشخص سازد تا با تدوین قوانین و دستورالعمل لازم و آیین نامه ی مربوط، انسجام و هماهنگی و وحدت رویه را در تمام کشور نهادینه نماید. تا زماني كه روند جاري استمرار دارد، نتيجه ي مطلوب و مورد نظر به دست نمي آيد.

3- بهتر است برای هر زوج جوانی که تازه تشکیل زندگی داده اند، برنامه ی ویژه ی جلسات آموزش خانواده حتی قبل از بارداری و تولد فرزندان تدارک دیده شود؛ چرا که تربیت قبل از تولد آغاز می شود و به قول ناپلئون: «تربیت 20 سال قبل از تولد آغاز می گردد».

4- نیز پس از آن که مادر دوران بارداری را می گذارند، آیا نیاز به اطلاعاتی ویـژه ندارد؟! آیا پدر نباید معلـوماتی داشته باشد تا بداند که چگونه باید رفتار نماید؟! همچنین پدر و مادر در زمان تولد و دوران طفولیت و خردسالی و کودکی قبل از دبستان كه به فرموده ي پيامبر اسلام حضرت محمـد(ص) دوره ي سيادت و سـروري نام دارد، از چه دانش، اصول، فنون و روش های تربیتی باید آگاه باشند؟! بهتر آن است که برای این دسته از والدین جوان که غنچه های زندگی خود را پرورش می دهند، دوره های آموزشی ویژه در نظر گرفته شود؛ چرا که شخصیت فرزندان در قبل از ورود به مدرسه شکل می گیرد. و...

5- براساس دستورالعمل آموزش خانواده از سال 1374 برای والدین کودکان پیش از دبستان 16 ساعت، برای خانواده و فرزندان در دوره دبستان 20 ساعت، برای خانواده و فرزندان در دوره راهنمایی 14 ساعت، برای خانواده و فرزندان در دوره متوسطه 14 ساعت و برای جوانان در شرف ازدواج 16 ساعت پیش بینی گردیده است که در صورت لزوم می توان میزان ساعت کمتر و یا بیشتری را درنظرگرفت.

6- هيچ گونه قانون مؤثري براي لازم الاجرا بودن اين كلاس ها وجود ندارد؛ بنابراين مدارس سليقه اي عمل مي كنند و اوليا هم به صورت دلخـواه در جلسات شـركت مي كنند. بنابراين فرقي بين اوليايي كه در اين دوره ها شـركت كرده اند با والديني كه نه تنها در اين جلسات، بلكه در طول سال تحصيلي شايد يكي دو بار آن هم به ناچار جهت ثبت نام و يا وصول كارنامه و يا انتقال پرونده و ... به مدرسه ي محل تحصيل فرزند خود مراجعه نمي كنند، وجود ندارد. به راستي چرا بايد اين چنين باشد؛ در حالي كه معمـولاً اين دسته از والدين، كساني هستنـد كه فرزندان مشكل آفرين و مسئله داري دارند و دانش آموزان ديگر را نيز به نوعي تحريك و آلوده مي كنند.

در سطح مدارس

1- يكي از برنامه هاي بسيار مهم مديران مدارس از همان آغاز سال تحصيلي بايد تدارك جلسات آموزش خانواده باشد.

2- بعد از انتخابات انجمن اوليا و مربيان، ضمن برنامه ريزي دقيق و تنظيم و ارسال دعوتنامه، در اسرع وقت نسبت به برگزاري جلسات مربوطه اقدام نمايند.

3- از تراكم و ازدحام جمعيت خودداري نمايند.

4- فضاي مناسب و درخور شأن اوليا را ضمن خوشايند كردن آن با تزيين ساده و مناسب در نظر بگيرند.

5- وقت و زمان را طوري تنظيم نمايند تا لطمه اي به كار و زندگي اوليا وارد نگردد.

6- امكانات مورد نياز صوتي و تصويري و ... را از قبل تهيه نمايند.

7- مطالب و جزوات لازم را پس از تكثير در اختيار شركت كنندگان قرار دهند.

8- با اهدا پوشه، قلم و دفترچه اي به شركت كنندگان، موقعيت را با خاطره ي خوش در ذهن آنها ثبت نمايند.

9- در وسط و يا پايان جلسات از والدين پذيرايي ساده ولي خوشايندي به عمل آورند.

10- اولياي منظم و فعال شركت كننده در جلسات را به نحو مقتضي تشويق نمايند.

11- از مدرسين مختلف با توجه به تخصص و زمينه ي كاري آنها بهره جويند.

12- ضمن ارج گذاري به حضور اوليا، احترام به شخصيت آنها و فرزندانشان را با استقبال و تشكر از شركت آنها در جلسات در نظر داشته باشند.

13- از معاونين، مربيان و دبيران در برگزاري و هرچه پربارتر كردن جلسات بهره وري داشته باشند.

14- گزارش مصور و مستند خود را پس از پايان دوره، به كارشناسي انجمن اوليا و مربيان منطقه ارسال نمايند.

در سطح مدرسین

1- مدرسیـن باید به روز باشند و با مطالعـه ی مطالب، با یافته های جدید روان شناسی آشنا شده و کاملاً بر آنها مسلط گردند.

2- از اداره ی جلسات به شیوه سخنرانی صرف، جداً بپرهیزند و از روش های دیگر نیز استفاده نمایند.

3- با مخاطب شناسی، سعی در تقسیم و درجه بندی مخفی جلسات آنها داشته باشند و با تشکیل گروه های 10 الی 15 نفره با موضوعات خاص، به کیفیت آن توجه لازم را مبذول دارند.

4- با شرکت دادن فعال والدین در بحث ها به یادگیری از طریق درگیری قبل از کلاس، حین و بعد از جلسات اهمیت دهند؛ چرا که به نظر انيشتین: «اگر چیزی را به من نشان دهی، می بینم؛ اگر چیزی را به من بگویی، می شنوم، ولی اگر مرا درگیر کنی، یاد می گیرم».

5- اگر جلسات در سه مرحله ی آموزش، پیشگیری و درمان برگزار شود نتیجه بهتری عاید می گردد که برای درمان می توان آنها را به مراکز مشاوره و ... ارجاع داد.

6- علاوه بر راهنمایی گروهی به راهنمایی فردی نیز بپردازند؛ می توان به مشاوره های گروهی و فردی نیز پرداخت لکن بهتر است که ارائه ی خدمات مشاوره ی تخصصی را به مراکز مربوطه واگذار کرده یا انتقال داد.

7- نسبت به تهیه ی جزوات کوتاه و مختصر اقدام نموده تا پس از تکثیر در اختيار شرکت کنندگان قرار گيرد.

8- کتاب های مفید و ارزنده و مناسب و سایت های مرتبط اینترنتی را در جلسات معرفی نمایند.

9- آمادگی و حوصله ی کافی را در پاسخ گویی به سئوالات والدین داشته باشند.

10- در صورت امکان از امکانات و تجهیزات و تکنولوژی مناسب، استفاده ي لازم را به عمل آورند.

11- خود مدرسین از نظم خاص برخوردار بوده و از توجیهات بپرهیزند.

12- به حضور و غیاب شرکت کنندگان توجه داشته باشند.

13- با شرکت کنندگان ارتباط مطلوب برقرار نمایند.

14- مراکز مشاوره ي در دسترس را معرفی نموده و نشانی وشماره ي تماس مراکز را درجلسات به مخاطبین اعلام نمایند.

15- از کوتاه و خلاصه کردن بی مورد و یا طولانی کردن جلسات خودداری نمایند.

16- با روش های متنوع، از بروز بی انگیزگی، خستگی و بی حوصلگی مخاطبین در جلسات جلوگیری نمایند.

در سطح والدین

1- جهت مقابله با آسیب های مختلف و تعدیل اختلالات متعدد، هرچند که از سطح سواد و یا سن بالایی برخوردار باشند، از شرکت در این کلاس ها غافل نشوند.

2- نظم داشته باشند و به موقع در کلاس ها شرکت نمایند.

3- کاغذ و قلمی در اختیار داشته باشند تا نکات مهم را یادداشت نمایند. چرا که به فرمایش حضرت محمد مصطفی (ص): «علم را با نوشتن به بند بکشید».

4- در بحث ها شرکت فعالی داشته باشند و به بیان نظرات علمی و یا تجربی خود بپردازند.

5- از کتمان حقایق و پنهان کاری خودداری نمایند چرا که این جلسات با هدف شناخت و بررسی و یافتن راه حل مناسب جهت برخورد با مسائل و مشکلات خانواده ها تدارک دیده می شود.

6- از معرفی و اعلام اسامی شرکت کنندگان و بیان رازهایشان و مسائل مطـرح شده توسط والدین در جلسات آمـوزش خانواده با نام اشخاص در خارج از آموزشگاه جداً پرهیز نمایند. البته می توان غیرمستقیم عمل کرد.

7- پس از بازگشت، مطالب مطرح شده در کلاس ها را با همسر و یا اعضای خانواده(در صورت نیاز) در جریان گذاشته تا ضمن هم اندیشی و بررسی همه جانبه، نتیجه نهایی حاصل گردد.

8- تا جایی که ممکن است علاوه بر کسب دانش نه تنها در این جلسات، بلکه با مطالعه ی مطالب کتاب ها و نشریات و رسانه های سمعی و بصری و اینترنتی و ... ، در تغییر نگرش و رفتار منطقی، اصـولی، علمی و نـوین خـود اقـدام عمـلی داشته باشند؛ چرا که اگر ما والدین تغییر کنیم، بالطبع بچه های ما از تربیت بهتری برخـوردار می گردند. ما می توانیم با دانش افزایی و شناخت ضعف ها و نقص های تربیتی خود و تصمیم به تغییر آنها، درست عمل نماییم.

9- از سکوت صرف و یا صحبت کردن زیادی خودداری نمایند و مسائل مختلف را با هم تداخل ندهند.

10- سعی کنند که خود آنها نیز نقش آموزندگی داشته باشند و مطالعات و تجربیات مفید و ارزنده (چه موفق و چه ناموفق) خود را به جمع منتقل نمایند.

11- از طریق این جلسات فشرده و کوتاه و مقطعی، امکان دسترسی همه جانبه و کامل به تمام اصول تربیتی وجود ندارد؛ پس مراکز مشاوره را نیز جدی بگیرند.

         و اما نکته ای مهم: به فرمایش مولی الموحدین حضرت علی(ع): «فرزندان خویش را برای زمان حال تربیت نمایید». آیا ما فرزندان خود را برای چه زمانی تربیت می کنیم؟ آیا از آنها عقب تریم و برای زمان خود تربیت می کنیم؟ آیا خود ما از تربیت کافی برخورداریم؟ آیا در نظر داریم که کمبودها، ضعف ها، آرزوها و انتظارات خود را در مورد فرزندان خود به منصه ی ظهور برسانیم؟ یا لااقل در کنار آنها و هم ردیف فرزندان حرکت می کنیم؟!

منابع:

1- جمعی از صاحب نظران، 1382، خانواده و تعلیم و تربیت، تهران، انتشارات انجمن اولیا و مربیان

2- استادان طرح جامع آموزش خانواده، 1387، خانواده و فرزندان در دوره ي پيش دبستان، دبستان، راهنمايي، دبيرستان و جوان و تشكيل خانواده (مجموعه ي 5 جلدی)، تهران، انتشارات انجمن اولیا و مربیان

3- اسدی سید شهرام، 1378، بررسی تأثیر آموزش خانواده بر تغییر رفتار والدین نسبت به فرزندان خود، دوره هاي راهنمايي و متوسطه، شهرضا

4- مقالات چاپ شده در خصوص دوره هاي آموزش خانواده در نشريات پيوند

5- تجربيات شخصي به عنوان مدير مدرسه، مشاور مدرسه، مدرس آموزش خانواده

6- دوره هاي آموزشي ضمن خدمت فرهنگيان(مدرسين آموزش خانواده)

7- اينترنت

پست الكترونيكي: Naser_Paridoosh@yahoo.com